چرا هارد اکسترنال زود خراب می‌شود؟ ۶ اشتباه رایج که عمر آن را کوتاه می‌کنند

خرابی هارد اکسترنال همیشه ناگهانی اتفاق نمی‌افتد. هارد اکسترنال هنوز هم برای بکاپ گرفتن و نگهداری فایل‌های حجیم کاربرد زیادی دارد. درست است که سرعت آن به پای SSD نمی‌رسد، اما برای ذخیره نسخه پشتیبان از عکس‌ها، فیلم‌ها و اطلاعات مهم گزینه‌ای کاربردی است؛ به‌خصوص وقتی بعد از پایان کار، آن را از کامپیوتر جدا می‌کنید.

بااین‌حال، ابعاد بزرگ‌تر و بدنه نسبتا محکم هارد اکسترنال به معنی مقاومت آن در برابر ضربه و آسیب نیست. این دستگاه هم مثل هر وسیله الکترونیکی دیگری عمر مشخصی دارد و به مراقبت نیازمند است. گاهی یک ضربه کوچک هنگام انتقال فایل، جدا کردن کابل USB پیش از پایان عملیات نوشتن اطلاعات یا استفاده مداوم از هارد در محیط گرم و مرطوب، به‌مرور به دستگاه آسیب می‌زند.

برای مثال، در هاردهای مکانیکی (HDD)، ضربه شدید هنگام چرخش دیسک ممکن است به سطح پلاتر و هد خواندن و نوشتن آسیب برساند. از طرف دیگر، اگر پیش از پایان عملیات نوشتن، هارد را بدون استفاده از گزینه Safely Remove جدا کنید، ممکن است فایل‌ها ناقص شوند یا ساختار اطلاعات آسیب ببیند.

بیشتر نکات این مقاله درباره هارد دیسک مکانیکی (HDD) است؛ دستگاهی که اطلاعات را روی صفحات مغناطیسی (Platter) ذخیره می‌کند و برای خواندن و نوشتن داده‌ها از هد خواندن و نوشتن (Read/Write Head) کمک می‌گیرد. در مقابل، هارد SSD قطعه متحرک ندارد و اطلاعات را با سازوکار متفاوتی ذخیره می‌کند؛ به همین دلیل، نوع آسیب‌پذیری آن در برابر ضربه با HDD یکسان نیست.

نشانه‌های خرابی هارد اکسترنال هم همیشه یکسان نیستند. کند شدن انتقال فایل، قطع و وصل شدن اتصال، شناسایی نشدن هارد و شنیدن صدای کلیک یا ساییدگی غیرعادی، هرکدام می‌توانند دلایل متفاوتی داشته باشند. البته هر صدای کلیکی به معنی خرابی نیست؛ اما صدای کلیک تکرارشونده، به‌ویژه همراه با صدای ساییدگی، می‌تواند نشانه یک مشکل مکانیکی باشد.

در این مطلب از استوک‌لند، سراغ ۶ اشتباه رایج می‌رویم که می‌توانند عمر هارد اکسترنال را کوتاه کنند و اطلاعات شما را به خطر بیندازند. از جدا کردن نادرست هارد و بی‌توجهی به ضربه و لرزش گرفته تا نگهداری در شرایط نامناسب و استفاده از کابل غیراستاندارد. برای هر مورد توضیح می‌دهیم چه آسیبی به هارد وارد می‌شود، چطور از آن جلوگیری کنید و چه زمانی بهتر است استفاده از دستگاه را متوقف کنید. در پایان هم با اصول نگهداری صحیح از هارد اکسترنال و راهکارهای افزایش عمر هارد اکسترنال آشنا می‌شوید.

۶ اشتباه رایج که باعث خرابی هارد اکسترنال می‌شوند

بعد از افتادن هارد اکسترنال، دوباره روشنش نکنید!

احتمالا گوشی از دستتان افتاده؛ اما افتادن هارد اکسترنال می‌تواند دردسر بزرگ‌تری ایجاد کند. یک ضربه ساده ممکن است به هد خواندن و نوشتن، صفحات مغناطیسی (Platter) یا سایر قطعات مکانیکی هارد آسیب بزند و اطلاعات ذخیره‌شده را در معرض خطر قرار دهد. بررسی Secure Data Recovery روی ۳۴۵۳ هارد اکسترنال خراب هم نشان می‌دهد که سقوط تصادفی یکی از دلایل مهم خرابی این دستگاه‌هاست. البته هر ضربه‌ای به معنای خرابی کامل هارد نیست؛ گاهی نحوه برخورد با دستگاه بعد از سقوط، آسیب را جدی‌تر می‌کند.

اگر هاردتان افتاد، شاید وسوسه شوید و آن را به کامپیوتر وصل کنید تا ببینید فایل‌ها هنوز سالم هستند یا نه. اما با شما می‌گوییم که حتی به روشن کردن دوباره هارد فکر هم نکنید! حتی اگر هارد روشن می‌شود یا صدای چرخش آن را می‌شنوید، دوباره امتحانش نکنید. روشن کردن هارد آسیب‌دیده ممکن است به قطعات داخلی و سطح صفحات مغناطیسی صدمه بیشتری بزند و فرایند بازیابی اطلاعات را دشوارتر کند.

هارد را خاموش نگه دارید، تکان ندهید و قاب آن را باز نکنید. اگر اطلاعات مهمی روی آن دارید، برای بررسی و بازیابی اطلاعات هارد اکسترنال به مرکز تخصصی مراجعه کنید. در چنین شرایطی، روشن نکردن دستگاه می‌تواند شانس نجات فایل‌هایتان را افزایش دهد.

وقتی هارد روشن است، آن جابه‌جای نکنید!

قابل‌حمل بودن هارد اکسترنال به این معنا نیست که می‌توانید هر زمان خواستید آن را جابه‌جا کنید! وقتی هارد روشن است و اطلاعات را می‌خواند یا می‌نویسد، تکان دادن دستگاه یا کشیدن ناگهانی کابل می‌تواند به قطعات مکانیکی آن آسیب بزند. این موضوع به‌خصوص درباره هاردهای مکانیکی (HDD) اهمیت دارد؛ چون هد خواندن و نوشتن هنگام کار با سرعت بالا روی صفحات مغناطیسی حرکت می‌کند و ضربه یا تکان ناگهانی ممکن است باعث اختلال در عملکرد آن شود.

برای جلوگیری از خرابی هارد اکسترنال، قبل از جابه‌جایی ابتدا انتقال فایل‌ها را متوقف کنید. هارد را با گزینه Safely Remove Hardware از سیستم جدا کنید و پس از خاموش شدن کامل، کابل آن را بکشید. سپس می‌توانید با خیال راحت دستگاه را جابه‌جا کنید. حتی اگر هارد به لپ‌تاپ وصل است، هنگام برداشتن لپ‌تاپ مراقب باشید آن را ناخواسته همراه دستگاه نکشید. بهتر است وقتی از هارد استفاده نمی‌کنید، آن را جدا نگه دارید؛ مخصوصا اگر اطلاعات مهمی روی آن ذخیره کرده‌اید. چند ثانیه احتیاط می‌تواند جلوی آسیب فیزیکی، خرابی هارد و دردسر بازیابی اطلاعات را بگیرد.

مراقب داغ شدن بیش از حد هارد اکسترنال باشید!

گرما یکی از عواملی است که می‌تواند عمر هارد اکسترنال را کوتاه کند؛ به‌خصوص وقتی دستگاه را در فضایی قرار می‌دهید که راه خروج هوای گرم بسته است. برای مثال، گذاشتن هارد روی پتو، تشک یا حتی روی پا در کنار لپ‌تاپ، شاید در نگاه اول مشکلی نداشته باشد؛ اما می‌تواند جلوی گردش هوا را بگیرد و باعث افزایش دمای دستگاه شود. جالب است بدانید در بررسی Secure Data Recovery روی ۳۴۵۳ هارد خراب، دمای بیش از حد هم در میان عوامل مهم خرابی قرار داشته است.

برای جلوگیری از خرابی هارد اکسترنال، آن را روی سطحی صاف و محکم قرار دهید و مطمئن شوید سیستم تهویه و جریان هوای اطراف دستگاه به‌خوبی برقرار است. همچنین هارد را از تابش مستقیم آفتاب و محیط‌های بسیار گرم دور نگه دارید.

اگر هنگام کار متوجه داغ شدن غیرعادی هارد شدید، استفاده از آن را متوقف کنید و اجازه دهید در محیطی خنک و دارای جریان هوا به دمای معمول برگردد. تهویه مناسب و کنترل دمای هارد، راهکارهای ساده‌ای هستند که به حفظ سلامت قطعات داخلی و اطلاعات ذخیره‌شده کمک می‌کنند.

نوسان برق و استفاده از آداپتور غیراستاندارد

یک نوسان برق چندثانیه‌ای کافی است تا هارد اکسترنال از کار بیفتد و دسترسی به فایل‌های مهمتان را از دست بدهید! افزایش ناگهانی ولتاژ می‌تواند به برد الکترونیکی هارد (PCB) و قطعات داخلی آن آسیب بزند. برد الکترونیکی (PCB) وظیفه کنترل عملکرد و ارتباط بخش‌های مختلف هارد را بر عهده دارد؛ به همین دلیل، آسیب دیدن آن در اثر نوسان برق می‌تواند عملکرد دستگاه را مختل کند. جالب است بدانید نوسان برق در بررسی Secure Data Recovery روی ۳۴۵۳ هارد خراب، یکی از دلایل مهم خرابی این دستگاه‌ها بوده است.

برای پیشگیری از خرابی هارد اکسترنال، به‌خصوص مدل‌هایی که آداپتور برق جداگانه دارند، از محافظ برق استاندارد استفاده کنید. همچنین سراغ هر آداپتوری که فیش آن به هارد می‌خورد نروید! ولتاژ، شدت جریان و مشخصات فنی آداپتور باید با نیاز دستگاه مطابقت داشته باشد. Seagate توصیه می‌کند از آداپتور اصلی هارد یا نمونه‌ای با مشخصات کاملا یکسان استفاده کنید. شاید تعویض آداپتور کار ساده‌ای به نظر برسد، اما انتخاب اشتباه آن می‌تواند هزینه سنگینی برای دستگاه و اطلاعاتتان داشته باشد.

وسط انتقال اطلاعات، کابل USB را جدا نکنید!

شاید جدا کردن کابل USB بعد از پایان کار با هارد، بی‌اهمیت به نظر برسد؛ اما عجله در این کار می‌تواند به فایل‌هایتان آسیب بزند. وقتی هارد اکسترنال مشغول انتقال یا ذخیره اطلاعات است، سیستم‌عامل ممکن است هنوز بخشی از داده‌ها را در حافظه موقت نگه داشته باشد و نوشتن آن‌ها روی هارد کامل نشده باشد. جدا کردن ناگهانی کابل در این لحظه می‌تواند باعث ناقص ماندن فایل‌ها یا خراب شدن اطلاعات شود.

در بعضی تنظیمات ویندوز، قابلیت Write Caching یا ذخیره موقت اطلاعات فعال است. در این حالت، بخشی از داده‌ها ابتدا در حافظه موقت (Cache) نگهداری می‌شوند و سپس روی هارد نوشته خواهند شد. بنابراین جدا کردن ناگهانی کابل پیش از تکمیل عملیات نوشتن می‌تواند باعث از دست رفتن داده‌ها شود.

برای جلوگیری از خرابی هارد اکسترنال، قبل از جدا کردن کابل، انتقال فایل‌ها را متوقف کنید و گزینه Safely Remove Hardware یا Eject را در ویندوز بزنید. چند لحظه صبر کنید تا سیستم اجازه جداسازی ایمن را صادر کند؛ سپس کابل USB را جدا کنید. این کار ساده به سیستم‌عامل فرصت می‌دهد عملیات خواندن و نوشتن اطلاعات را کامل کند و خطر آسیب به فایل‌ها را کاهش می‌دهد.

فقط به گزارش سلامت هارد (SMART) اعتماد نکنید!

اینکه هارد اکسترنال چند سال بدون مشکل کار کرده یا نرم‌افزارهای بررسی سلامت، وضعیت آن را عادی نشان می‌دهند، دلیل نمی‌شود همچنان بتوانید با خیال راحت از آن استفاده کنید. داده‌های SMART می‌توانند نشانه‌هایی از وضعیت هارد و مشکلات احتمالی آن را نشان دهند. فناوری SMART اطلاعاتی درباره وضعیت و خطاهای احتمالی هارد ارائه می‌دهد. برای مثال، تعداد سکتور معیوب (Bad Sector) یا سکتورهای ناپایدار می‌تواند در ارزیابی سلامت هارد دیسک (HDD) اهمیت داشته باشد. بااین‌حال، نبود این خطاها به معنی تضمین سلامت هارد نیست و برخی خرابی‌های فیزیکی بدون هشدار قبلی اتفاق می‌افتند.

خرابی هارد اکسترنال همیشه با هشدار قبلی اتفاق نمی‌افتد. در یکی از بررسی‌های Secure Data Recovery، حدود ۲۷.۲ درصد هاردهای اکسترنال خراب، هنگام از کار افتادن هیچ سکتور در انتظار (Current Pending Sectors) نداشتند. بنابراین حتی یک گزارش سلامت بدون خطا هم نمی‌تواند سالم ماندن هارد را برای همیشه تضمین کند.

اگر هاردتان قدیمی شده، فقط به نتیجه نرم‌افزارهایی مثل CrystalDiskInfo اکتفا نکنید. نشانه‌هایی مثل کندی غیرعادی، صدای کلیک، قطع و وصل شدن یا خطا هنگام دسترسی به فایل‌ها را جدی بگیرید. مهم‌تر از همه، برای نگهداری اطلاعات مهم به یک هارد اکسترنال وابسته نباشید. خرابی دستگاه تنها راه از دست رفتن اطلاعات نیست؛ حذف تصادفی فایل‌ها، خرابی داده‌ها، بدافزار و ضربه هم می‌توانند آرشیو شما را نابود کنند.

چطور عمر هارد اکسترنال را افزایش دهیم؟

برای افزایش عمر هارد اکسترنال و پیشگیری از خرابی زودهنگام آن، این نکات ساده اما کاربردی را در استفاده روزمره رعایت کنید:

• - از ضربه و سقوط هارد جلوگیری کنید: برای حمل هارد از کیف محافظ ضربه‌گیر استفاده کنید. آن را کنار وسایل سنگین، بدون محافظ یا در معرض افتادن قرار ندهید.
• - هنگام روشن بودن هارد را جابه‌جای نکنید: پیش از انتقال هارد، عملیات خواندن و نوشتن را متوقف کنید، آن را با گزینه Eject از سیستم جدا کنید و پس از توقف کامل چرخش دیسک‌ها، جابه‌جایش کنید.
• - هارد را روی سطح مناسب قرار دهید: هنگام کار، آن را روی سطح صاف، ثابت و خشک بگذارید. از قرار دادن هارد روی پتو، تشک یا سطوحی که منافذ تهویه را می‌بندند، خودداری کنید.
• - هارد را از گرما و رطوبت دور نگه دارید: هارد را در معرض نور مستقیم خورشید، بخاری، محیط مرطوب و تغییرات شدید دما قرار ندهید. از قرار دادن آن در فضای بدون تهویه هم پرهیز کنید.
• - دمای کاری هارد را در محدوده توصیه‌شده سازنده نگه دارید: با فراهم کردن جریان هوای کافی، از تجمع گرما در اطراف دستگاه جلوگیری کنید. همچنین هارد را در معرض لرزش مکانیکی، ضربه و جابه‌جایی ناگهانی قرار ندهید.
• - برق و آداپتور مناسب را جدی بگیرید: برای مدل‌های آداپتوردار از منبع تغذیه اصلی با ولتاژ و شدت جریان استاندارد استفاده کنید. محافظ برق مناسب نیز می‌تواند خطر آسیب ناشی از نوسان ولتاژ را کاهش دهد.
• - کابل USB را اصولی جدا کنید: هنگام انتقال فایل، کابل را نکشید. ابتدا عملیات کپی را کامل کنید، گزینه Safely Remove Hardware یا Eject را بزنید و سپس کابل را جدا کنید.
• - از کابل و پورت سالم استفاده کنید: کابل آسیب‌دیده، کانکتور لق یا پورت معیوب می‌تواند باعث قطع‌و‌وصل شدن و خرابی هارد اکسترنال شود.
• - سلامت هارد را بررسی کنید: وضعیت SMART را با ابزارهایی مثل CrystalDiskInfo بررسی کنید و به صدای غیرعادی، کندی ناگهانی و قطع‌و‌وصل شدن دستگاه توجه داشته باشید.
• - از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان (Backup) تهیه کنید: فایل‌های مهم را فقط روی یک هارد اکسترنال نگه ندارید. حداقل یک نسخه پشتیبان روی حافظه‌ای دیگر و ترجیحا نسخه‌ای جداگانه در فضای ابری داشته باشید تا در صورت خرابی فیزیکی هارد، اطلاعاتتان از بین نرود.